Menu

Παρασκευή, 15 Μαρτίου 2019

Ένας πλανήτης δεν αρκεί (?)

 «Τι θα γινόταν εάν όλοι οι άνθρωποι στον πλανήτη κατανάλωναν και μόλυναν όπως εμείς σήμερα;»
Εάν όλοι ζούσαν όπως ο μέσος Αμερικανός θα χρειαζόμασταν 5 πλανήτες για να συντηρηθούμε, ενώ εάν ζούσαν σαν τον μέσο Ευρωπαίο (ή Έλληνα) θα χρειαζόμασταν 3. Καλώς ή κακώς έχουμε μόνο έναν...

«Πού όμως βρίσκουμε τους υπόλοιπους 2 (ή 4) πλανήτες;» 

Η θεωρία του οικολογικού αποτυπώματος απαντάει στο παραπάνω θέμα. Με βάση το γεγονός ότι ο πλανήτης έχει πεπερασμένους πόρους, προσμετρά την έκταση της καλλιεργήσιμης γης και του νερού που χρειάζεται ένας άνθρωπος ή ένας πληθυσμός για να παράγει όλα τα προϊόντα που καταναλώνει και να απορροφηθούν τα απορρίμματα και οι ρύποι του. Πρακτικά, διαιρώντας την έκταση των καλλιεργήσιμων εδαφών και του καθαρού νερού με τον πληθυσμό της γης, υπολογίζεται τι αντιστοιχεί στον καθένα. Το αποτύπωμα αυτό μπορεί να αφορά έναν άνθρωπο, ένα κτίριο, μία πόλη ή μια χώρα. Σήμερα, η ανθρωπότητα, συνολικά, καταναλώνει σχεδόν 1,5 πλανήτη.
                            
Ο μέσος Έλληνας παράγει 540kg απορριμμάτων το χρόνο. Αυτό σημαίνει περίπου 1,5kg κάθε μέρα. O μέσος Αμερικανός παράγει 2kg, ενώ ο Ινδός 270gr ημερησίως. Ακόμη μεγαλύτερες είναι οι διαφορές μεταξύ των ‘ανεπτυγμένων’ και των ‘αναπτυσσόμενων’ χωρών, σε μεγέθη όπως η κατά κεφαλή κατανάλωση νερού, πετρελαίου ή έκλυση CO2.

Είναι προφανές ότι για να μπορούν οι πλούσιες χώρες να έχουν τόσο μεγάλα οικολογικά αποτυπώματα, πρέπει οι φτωχές να έχουν πολύ μικρά. Ουσιαστικά, οι πλούσιες χώρες κλέβουν το μερίδιο κατανάλωσης και ρύπανσης των φτωχών. Από περιβαλλοντικής άποψης δηλαδή, το 1/5 των κατοίκων της γης ζει σε βάρος των υπολοίπων 4/5.

Παραμόρφωση κάθε xώρας ανάλογα
με  το οικολογικό αποτύπωμά της 
Ακόμη, οι φυσικές καταστροφές (τυφώνες, πλημμύρες, κλπ) που προκαλεί η κλιματική αλλαγή επηρεάζουν κυρίως φτωχές περιοχές, που αδυνατούν να τις αντιμετωπίσουν. Έτσι, εξ αιτίας του δικού μας «ανεπτυγμένου» τρόπου ζωής, ο πληθυσμός των αναπτυσσόμενων χωρών καταδικάζεται έμμεσα σε θάνατο, πείνα, αρρώστια, μετανάστευση και ανέχεια. 
Πόσο νοιαζόμαστε για αυτά τα 4/5;

Η ‘Ανάπτυξη’...

Αντί να προσαρμόσουμε τις κοινότητες των ανθρώπων στο περιβάλλον, προσαρμόσαμε το περιβάλλον στις ανάγκες τις βιομηχανίας, της οικονομίας και της ‘ανάπτυξης’. Η απληστία μας έχει οδηγήσει στη δημιουργία άχρηστων αναγκών. Για να τις ικανοποιήσουμε, δημιουργήσαμε μια απεριόριστη ‘ανάπτυξη’ σε έναν πεπερασμένο πλανήτη. Και δυστυχώς, η ‘ανάπτυξη’ αυτή τροφοδοτεί και τροφοδοτείται από τις κοινωνικές ανισότητες. Χωρίς αυτές δεν μπορεί να υπάρξει. 

Η ευχαρίστηση, η κατανάλωση και η ευημερία δεν είναι από μόνες τους κατακριτέες. Το μεγαλύτερο μέρος της ευχαρίστησής μας όμως, προέρχεται από πράγματα όπως η αλόγιστη χρήση του αεροπλάνου ή του αυτοκινήτου μας (πετρελαιοπόλεμοι και CO2), τα καινούρια μας ρούχα ή κινητά (ηλεκτρονικά απόβλητα στις χώρες του τρίτου κόσμου) και οτιδήποτε ‘νέο’ βγαίνει στην μόδα. Γίνονται λοιπόν κατακριτέες όταν προκαλούν την υποβάθμιση του ανθρώπινου και φυσικού περιβάλλοντος, συχνά σε περιοχές μακριά από εμάς. 

Αλήθεια, σκεφτόμαστε την σχέση μας με το περιβάλλον όταν πετάμε με αεροπλάνο ή όταν αγοράζουμε νέο κινητό; Σκεφτόμαστε πόσο νερό, σοδειές και καλλιεργήσιμη γη ξοδεύεται όταν τρώμε καθημερινά κρέας; Σκεφτόμαστε πόσοι κάτοικοι φτωχών χωρών έχουν αναγκαστεί να γίνουν ‘περιβαλλοντικοί πρόσφυγες’ όταν πηγαίνουμε με το αμάξι μας στο διπλανό τετράγωνο;

Ένα σύμπλεγμα σχεδιαστών, διαφημιστών, ψυχολόγων και πωλητών, εργάζεται ασταμάτητα για τη δημιουργία νέων αναγκών και επιθυμιών, προωθώντας προϊόντα που δεν έχουν κανένα πραγματικό όφελος στον ψυχισμό μας ή στο περιβάλλον, αλλά σχεδιάζονται αποκλειστικά για να μας τονώσουν τη λίμπιντο, ή να μας ανεβάσουν ένα ακόμα σκαλί στο κοινωνικό statusΕίναι φανερό ότι αν συνεχίσουμε έτσι, η σύγκρουση με τα φυσικά όρια του πλανήτη και η περαιτέρω αύξηση των ήδη τεράστιων κοινωνικών ανισοτήτων είναι αναπόφευκτες.
«Εάν όλος ο κόσμος κατανάλωνε όπως ένας Αμερικανός, ο πληθυσμός της γης θα έπρεπε να είναι 1δις. Αν κατανάλωνε όπως ένας κάτοικος της Μπουρκίνα Φάσο, θα ανέβαινε στα 23δις». - Σερζ Λατούς

 ...και η πρόταση της ‘Αποανάπτυξης’

Η έννοια της ‘αποανάπτυξης’ ('Degrowth') αναφέρεται πρωτίστως στην αποσύνδεσή μας από την οικονομική μεγέθυνση (δηλ. να παράγουμε μεγαλύτερα, περισσότερα, γρηγορότερα, συγκεντρώνοντας έτσι τη μέγιστη «αγοραστική δύναμη») και τον επανα-προσανατολισμό μας προς την επίτευξη της κοινωνικής ευημερίας (Ελευθερία – Δικαιοσύνη – Ισότητα).

Πρόκειται για μια διαδικασία πραγματικής και εκούσιας μείωσης της παραγωγής και κατανάλωσής μας, εφόσον αυτές διαταράσσουν την ισορροπία του περιβάλλοντος και της κοινωνίας. Η εργασία με νόημα, που είναι κοινωνικά χρήσιμη και από την οποία αντλεί κάποιος ευχαρίστηση, είναι το ζητούμενο. Μειώνοντας τις απαιτήσεις μας σε υλικά αγαθά, θα μειωθεί ο απαιτούμενος καθημερινός χρόνος εργασίας μας (ο οποίος παρά την τεχνολογική πρόοδο μέχρι τώρα δεν έχει μειωθεί στο ελάχιστο) και θα μένει περισσότερος χρόνος για δραστηριότητες δημιουργικές για εμάς και την κοινωνία.

Μπορεί να σκέφτεστε ότι οι αποφάσεις αυτές είναι πολιτικές και να αναρωτιέστε τί θα μπορούσε να κάνει ο καθένας από εμάς για ένα παγκόσμιο ζήτημα όπως αυτό.

Βασική ενέργεια είναι η προσωπική και κοινωνική συνειδητοποίηση της ανάγκης για αλλαγή. Από κει και πέρα, η θεωρία της ‘αποανάπτυξης’ προτείνει μια σειρά από δράσεις-αλλαγές, αρχικά σε τοπικό επίπεδο. Η ‘τοπικοποίηση’ π.χ. σκοπεύει στη ριζική μείωση της απόστασης του τόπου παραγωγής και του τόπου κατανάλωσης. Δηλαδή, η τοπική παραγωγή της τροφής, της ενέργειας και των αγαθών, η αύξηση της παραγωγής μικρής κλίμακας, όταν οι πρώτες ύλες, πηγές ενέργειας και εργατικό δυναμικό θα προέρχονται, κατά το δυνατό, από την ίδια περιοχή, οπότε θα μειώσουν το περιβαλλοντικό αποτέλεσμα των μεταφορών (μικρότερη απόσταση, λιγότερο CO2). 

Τελικά υπάρχει όριο; Ποιο είναι; 
«Ο άνθρωπος που δεν ευχαριστιέται με τα λίγα, δεν ευχαριστιέται με τίποτε»  -Επίκουρος.

Θα πρέπει η οικονομία να ξαναγίνει ένα απλό εργαλείο του ανθρώπινου βίου και όχι ο υπαρξιακός λόγος του. Χρειαζόμαστε ένα σύστημα αγοράς που θα βασίζεται στην βιωσιμότητα και όχι αποκλειστικά στο δέλεαρ του κέρδους. Η κοινωνία της αποκλειστικής κατανάλωσης, της διαφήμισης και του φθηνού θεάματος, δεν είναι αναγκαστικά ο μόνος δρόμος. Ο άνθρωπος πρέπει να είναι δημιουργός της ζωής του και να καλλιεργήσει την αίσθηση της προσωπικής ευθύνης απέναντι στην κοινότητα. Δεν μπορούμε να περιμένουμε από κανέναν αρχηγό ή κράτος να υιοθετήσει τις αρχές της πραγματικής Οικολογίας. Μόνο αν συνειδητά αλλάξουμε την προσωπική μας ζωή μπορεί να ξεκινήσει να αλλάζει κάτι και συλλογικά.

Τι πραγματικά χρειαζόμαστε; Πόση παραπάνω ‘ανάπτυξη’ θα μας κάνει ευτυχισμένους;

Ας αρχίσουμε επαναπροσδιορίζοντας τις έννοιες ‘χρειάζομαι’ και ‘θέλω’, ‘ανάγκη’ και ‘επιθυμία’ και επανακαθορίζοντας το «τι», «πως» και «γιατί» θα παράγεται.  Όσο πιο πολύ αργούμε, τόσο ακριβότερα θα το πληρώσουμε στο μέλλον.

--------------------------------------------

Μερικές έξτρα πληροφορίες:
-Πόσοι πλανήτες θα χρειάζονταν εάν όλοι ζούσαν σαν εσένα;;; Κάνε το τεστ και ενημερώσου: www.footprint.wwf.org.uk  &  www.myfootprint.org 

-Για καθημερινές πρακτικές οικολογίας διάβασε τα φυλλάδια
'Άλλαξε 12 συνήθειες' και '40 τρόποι για να μην κολυμπήσουμε'

ΥΓ: Το παρόν κείμενο γράφτηκε από μέλη της περιβαλλοντικής ομάδας το 2014. 

Πέμπτη, 7 Μαρτίου 2019

2011-2019: Τα δέντρα που φυτέψαμε

Η Θεσσαλονίκη είναι μια από τις πόλεις με το μικρότερο ποσοστό πρασίνου στην Ευρώπη (έχει περίπου 2,6/κάτοικο). Σημειώνουμε πως οι διεθνείς προδιαγραφές μιλάνε για 12-25 πρασίνου ανά κάτοικο, ενώ το Παρίσι, η Ρώμη και το Λονδίνο έχουν 9 ανά κάτοικο, το Βερολίνο 13 και η Βιέννη 25. Το πράσινο, όχι μόνο βελτιώνει την ποιότητα του αέρα που αναπνέουμε, αλλά και συγκρατεί τα χώματα και το νερό της βροχής, μη επιτρέποντας την ερημοποίηση της γης. Αυτό είναι πολύ σημαντικό ειδικά για τα δάση που βρίσκονται δίπλα σε πόλεις, όπως το Σέιχ Σου στην Θεσσαλονίκη. Άρα είναι προφανή τα οφέλη των αναδασώσεων - δενδροφυτεύσεων. Από το 2011 η Περιβαλλοντική Ομάδα συμμετέχει σε δεκάδες δενδροφυτεύσεις και αναδασώσεις σε διάφορα σημεία του περιαστικού δάσους της Θεσσαλονίκης. Τον Μάρτιο του 2019 επισκεφτήκαμε κάποια από τα μέρη αυτά για να δούμε αν και πόσο μεγάλωσαν τα δένδρα που φυτέψαμε τις προηγούμενες χρονιές, ελέγχοντας έτσι την βιωσιμότητα των δράσεων μας. Όπως μπορείτε να δείτε στις φωτογραφίες, τα αποτελέσματα ήταν πολύ θετικά:

1) Στροφή Φιλύρου, περιοχή Ρετζικίου. Η δενδροφύτευση έγινε στις 28/11/2011.
28/11/2011 - ημέρα δενδροφύτευσης

Το ίδιο σημείο, 8 χρόνια μετά

2/3/2019: Τα δέντρα που φυτέψαμε φτάνουν τα 4μ. ύψος 


2) Φίλυρο, θέση 'Αγνάντι', Περιοχή Παιδικό Χωριό. Η δενδροφύτευση έγινε στις 14/12/2014.
14/12/2014 - ημέρα δενδροφύτευσης

2/3/2019: τα δέντρα είναι πλέον 1-2 μέτρα, η περίφραξη τα προφυλάσσει από την βοσκή ζώων



3) Ρετζίκι, περιοχή Κοιμητήρια. Η δενδροφύτευση έγινε στην 1/3/2015.
Ρετζίκι, 1/3/2015

Στο ίδιο σημείο, στις 2/3/2019: Τα δέντρα είναι 2-3 μέτρα

4) Σέιχ Σου (περιοχή Ζωολογικός Κήπος - Λυόμενο). Η αναδάσωση έγινε στις 28/2/2016. 
Αναδάσωση στις 28/2/2016

2/3/2019: 3 χρόνια μετά τα δέντρα ξεπερνάν το 1μ. 

Δευτέρα, 18 Φεβρουαρίου 2019

Φωτογραφίες από την Δενδροφύτευση στις 17/2/2019

Από την δενδροφύτευση στις 17/2/2019, στην δημοτική έκταση Τριαδίου, με την Διεύθυνση Αναδασώσεων Κεντρικής Μακεδονίας. Απολογισμός: 70 άτομα φυτέψαμε περίπου 600 πεύκα.









τα πεύκα των προηγούμενων δενδροφυτεύσεων

Ο φράχτης είναι βασικός στο να εμποδίσει τα ζώα να μπουν και να φάνε τα μικρά φυτά που φυτεύονται..

...οι κτηνοτρόφοι της περιοχής έχουν άλλη άποψη όμως. Από την Διεύθυνση Αναδασώσεων μας είπαν ότι μέσα στην βδομάδα θα τον επισκευάσουν πλήρως.







Πέμπτη, 14 Φεβρουαρίου 2019

Το 2ο αναπηρικό αμαξίδιο από το ΠαΜακ, δόθηκε στο ΑΧΕΠΑ

Στην Α’ Καρδιολογική Κλινική του ΑΧΕΠΑ δώρισε στις 13 Φεβρουαρίου 2019 το δεύτερο αναπηρικό αμαξίδιο που ‘κέρδισε’ η Περιβαλλοντική Ομάδα του Πανεπιστημίου Μακεδονίας, συλλέγοντας ακόμη έναν τόνο πλαστικών καπακιών, μέσω του προγράμματος ανακύκλωσης που λειτουργεί στο Ίδρυμα. 

Τα πλαστικά καπάκια προέρχονται από τις φιάλες που χρησιμοποιούν φοιτητές, διδάσκοντες και εργαζόμενοι, που τα τοποθετούν σε συγκεκριμένους χώρους συλλογής εντός του ΠαΜακ. Η δράση εντάσσεται στο πλαίσιο του προγράμματος ‘Keep on moving’ που τρέχει από το 2015, σε συνεργασία με το Δήμο Θεσσαλονίκης. Με τον ίδιο τρόπο το 2017 είχε αποκτηθεί το πρώτο αμαξίδιο, το οποίο η Περιβαλλοντική Ομάδα δώρισε στο Ιπποκράτειο Νοσοκομείο Θεσσαλονίκης.


Εκπρόσωποι της Αντιδημαρχίας, του ΠαΜακ, του ΑΧΕΠΑ
και του συλλόγου παραπληγικών Β. Ελλάδας
Ο σκοπός της δράσης μας είναι διπλός: Αφενός είναι περιβαλλοντικός, ώστε να συνειδητοποιήσουμε πως τα υλικά που καθημερινά χρησιμοποιούμε δεν είναι σκουπίδια, αλλά είναι υλικά με οικονομική αξία και περιβαλλοντικό κόστος και αφετέρου κοινωνικός, ώστε να ενισχύσουμε φορείς που έχουν ανάγκη από αμαξίδια. 

Είναι θετικό πως όσο περνάει ο καιρός το πρόγραμμα συλλογής καπακιών του ΠαΜακ λειτουργεί όλο και καλύτερα, αφού περισσότερος κόσμος το μαθαίνει και συμμετέχει. Στις πλαστικές μποτίλιες που κρέμονται από κάθε κάδο ανακύκλωσης πλαστικού στο Πανεπιστήμιο Μακεδονίας, τα μέλη της πανεπιστημιακής κοινότητας μπορούν να αφήνουν καπάκια από κάθε είδους πλαστική συσκευασία, π.χ. νερό, γάλα, χυμούς, απορρυπαντικά, μαλακτικά, συσκευασίες από πραλίνα, κλπ. Για μεγαλύτερες ποσότητες, π.χ. για όσους φέρουν από το σπίτι τους καπάκια σε σακούλες, υπάρχει ένας μεγάλος κάδος αποκλειστικά για αυτόν το σκοπό, έξω από το Γραφείο Περιβάλλοντος.

Υπενθυμίζεται ότι το πρόγραμμα συλλογής πλαστικών καπακιών λειτουργεί στο πλαίσιο ενός
πρωτοποριακού εκτεταμένου προγράμματος ανακύκλωσης 16 διαφορετικών υλικών που εφαρμόζει από το 2010 το Πανεπιστήμιο Μακεδονίας, με εξαιρετικά αποτελέσματα.

Ευχαριστούμε τον Δήμο Θεσσαλονίκης για την λειτουργία του προγράμματος 'Keep on Moving' και πάνω από όλα όλες και όλους εσάς που συμβάλετε στην συλλογή των καπακιών και στην επιτυχημένη λειτουργία του προγράμματος ανακύκλωσης του ΠαΜακ! Συνεχίζουμε για το 3ο αμαξίδιο!
-Το σχετικό ρεπορτάζ (2') από την ΕΡΤ3, εδω:



-Ακούστε την συνέντευξη (3') του Αντιδημάρχου για το πρόγραμμα 'Keep on Moving' και την συνεργασία τους με το ΠαΜακ, ΕΔΩ.

Για το γραφείο Περιβάλλοντος ΠαΜακ

Άρης Χατζηνικολάου 
site: www.perivpamak.gr
email: emas@uom.gr  

Δευτέρα, 11 Φεβρουαρίου 2019

Η ανακύκλωση στο ΠαΜακ: ένα από τα πληρέστερα προγράμματα στην Ελλάδα!

Θα περιμένατε ποτέ ότι ένα δημόσιο Πανεπιστήμιο θα έχει ένα από τα πληρέστερα προγράμματα ανακύκλωσης στην Ελλάδα; Κι όμως, είναι γεγονός.

Ας πάρουμε όμως τα πράγματα από την αρχή. Η ανακύκλωση αποτελεί έναν από τους βασικότερους παράγοντες μείωσης της κατανάλωσης ενέργειας και άρα των εκπομπών
CO2, καθώς και μείωσης των απορριμμάτων που καταλήγουν στην χωματερή. Θεωρείται, έτσι, μια από τις αποτελεσματικότερες δράσεις για την καταπολέμηση της κλιματικής αλλαγής.

Το ΠαΜακ τα τελευταία χρόνια πρωτοπορεί στο κομμάτι αυτό. Είναι το πρώτο Πανεπιστήμιο στην Ελλάδα (και μάλλον παραμένει το μόνο) με πιστοποιημένο Σύστημα Περιβαλλοντικής Διαχείρισης σύμφωνα με το Ευρωπαϊκό πρότυπο EMAS, πιστοποίηση που ξεκίνησε το 2005 και συνεχίζεται ετησίως μέχρι σήμερα. To πρόγραμμα ανακύκλωσης που τρέχει από το 2005 έχει πλέον εξελιχθεί σε ένα από τα πληρέστερα προγράμματα στην Ελλάδα και πλέον περιλαμβάνει 16 διαφορετικά υλικά:  


Σημείο ανακύκλωσης στο ΠαΜακ





1. Χαρτί
2. Πλαστικό
3. Ηλεκτρικές και ηλεκτρονικές συσκευές
4. CD/DVD
5. Μπαταρίες
6. Λαμπτήρες
7. Τόνερ
8. Μελανάκια
9. Μέταλλο
10. Ξυλοπαλέτες
11. Οργανικά απορρίμματα (κομποστοποίηση)
12. Καπάκια από πλαστικά μπουκάλια & συσκευές
13. Γυαλί
14. Αλουμίνιο (κουτάκια αναψυκτικών, κλπ)
15. Φελιζόλ – αφρολέξ
16. Ρούχα - παπούτσια - τσάντες παιχνίδια


Τα υλικά αυτά συγκεντρώνονται ξεχωριστά σε προκαθορισμένα σημεία και στους αντίστοιχους κάδους με ειδική σήμανση, εντός του κτιρίου. Ενδεικτικά,το 2018 ανακυκλώθηκαν: 9.4 τόνοι χαρτί, 655kg πλαστικό, 850kg ηλεκτρικές και ηλεκτρονικές συσκευές, 80kg CD/DVD149kg μπαταρίες, 200kg λαμπτήρες, 282 τόνερ, 65 μελανάκια, 1.4 τόνοι μέταλλο και 910kg πλαστικά καπάκια. Στα οργανικά απορρίμματα δεν μπορεί να υπάρξει μέτρηση, όπως επίσης και στο γυαλί, το οποίο μαζεύεται από τον Δήμο Θες/νίκης. Ετήσια στοιχεία για το αλουμίνιο και το φελιζόλ δεν υπάρχουν, γιατί είναι υλικά που προστέθηκαν τους τελευταίους μήνες στο πρόγραμμα.
Ανακύκλωση στο ΠαΜακ

Η σωστή ανακύκλωση έχει διπλό όφελος για το Πανεπιστήμιο Μακεδονίας:
α) περιβαλλοντικό, αφού συμβάλει στην μείωση των απορριμμάτων μας
β) οικονομικό, αφού τα έσοδα της ανακύκλωσης αποτελούν την μοναδική πηγή χρηματοδότησης των περιβαλλοντικών δράσεων (φυτεύσεις, συντηρήσεις αιθρίων-αυλής, δράσεις ενημέρωσης και ευαισθητοποίησης, κλπ) που οργανώνει το γραφείο Περιβαλλοντικής Διαχείρισης και η Περιβαλλοντική Ομάδα εθελοντών φοιτητών στο ΠαΜακ.

Ευχαριστούμε όλες και όλους εσάς που συμβάλλετε στην ομαλή λειτουργία του προγράμματος ανακύκλωσης του Πανεπιστημίου μας. Θα συνεχίσουμε να δουλεύουμε για το ‘πρασίνισμα’ του ΠαΜακ με την βοήθειά σας!

Γραφείο Περιβαλλοντικής Διαχείρισης ΠαΜακ

site:
www.perivpamak.gr

FB: Περιβαλλοντική Ομάδα ΠαΜακ

email: emas@uom.gr 


Δευτέρα, 17 Δεκεμβρίου 2018

Περί Κρεάτων...

Όσοι απέχουν από την κατανάλωση κρέατος χρησιμοποιούν 3 βασικά επιχειρήματα για να αιτιολογήσουν τη στάση τους και να παροτρύνουν τους άλλους να κάνουν το ίδιο: Υγεία, Περιβάλλον, Ηθική. Παρακάτω παραθέτω μερικά στοιχεία που διάβασα το τελευταίο διάστημα που σκέφτομαι το θέμα αυτό αρκετά, μαζί με κάποιες σκέψεις μου, σαν αφορμή προβληματισμού και ενημέρωσης. [Θα χρειαστείτε 2-3 λεπτά για να το διαβάστε. Πηγές - πληροφορίες στο τέλος].

1) Υγεία
Το 2015, το IARC (International Agency for Research on Cancer) του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας κατέταξε το επεξεργασμένο κρέας, δηλαδή τα αλλαντικά, ως ‘καρκινογόνο’, στην ομάδα κινδύνου 1 (μαζί με τσιγάρο), ενώ το κόκκινο κρέας στην ομάδα κινδύνου 2Α, ως ‘πιθανώς καρκινογόνο’ [1].
Παρομοίως, μελέτες αντίστοιχου κύρους αναφέρουν ότι όσοι καταναλώνουν κόκκινο κρέας αντιμετωπίζουν κίνδυνο θανάτου από παθήσεις όπως: καρκίνο, καρδιοπάθεια, αναπνευστική πάθηση, εγκεφαλικό, διαβήτη, λοιμώξεις, αλτσχάιμερ, νεφροπάθεια, ηπατοπάθεια [2].

Οι περισσότερες ιατρικές μελέτες μάλλον καταλήγουν στο ότι πρέπει να τρώμε κόκκινο κρέας περίπου 2 φορές τον μήνα. Από εκεί και μετά, όσο περισσότερο κόκκινο κρέας τρώμε, τόσο περισσότερο βλάπτουμε το σώμα μας.

2) Περιβάλλον
Σήμερα, το ποσοστό των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου από τη βιομηχανική κτηνοτροφία, δηλαδή από την κατανάλωση κρέατος, φτάνει το 14% των συνολικών εκπομπών και ισοδυναμεί σχεδόν με το ποσοστό των εκπομπών που προκαλούνται από το σύνολο του τομέα των μεταφορών: αυτοκίνητα, αεροπλάνα, τρένα και πλοία [3]. Η εκτροφή ζώων παράγει μεγάλες ποσότητες αερίων του θερμοκηπίου - ιδίως μεθανίου, ενώ συμβάλλει στην αποψίλωση τεράστιων δασικών εκτάσεων, που θα μπορούσαν να απορροφήσουν το ατμοσφαιρικό διοξείδιο του άνθρακα, για να γίνουν εκτάσεις καλλιέργειας φυτών που προορίζονται για ζωοτροφές (βλέπε Αμαζόνιος κλπ). Ενδεικτικά, το 80% της παγκόσμιας καλλιέργειας σόγιας προορίζεται για ζωοτροφή και μόλις το 20% για ανθρώπινη κατανάλωση [4].
Για την εκτροφή των ζώων χρησιμοποιούνται επίσης απαράδεκτα υψηλές ποσότητες νερού, εντείνοντας έτσι το φάσμα της λειψυδρίας (υπολογίζεται ότι μισό κιλό μοσχαρίσιου κρέατος απαιτεί παραπάνω από 7.000 λίτρα νερό για να παραχθεί και να φτάσει στο πιάτο του καταναλωτή).
Σκεφτείτε τέλος, πως ήταν η βιοποικιλότητα του πλανήτη μέχρι πριν λίγες χιλιάδες χρόνια και πως είναι τώρα. Πόσο ρόλο έπαιξε στην διατάραξη του οικοσυστήματος η αποσταθεροποίηση του πληθυσμού των ζώων?
Η ανθρωπότητα πρέπει να περικόψει δραστικά την κατανάλωση κρέατος, έως και κατά 90%, για να αποφύγει την επιδείνωση της κλιματικής αλλαγής στο μέλλον, αναφέρουν οι επιστήμονες από το Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης [5].

3) Ηθική
Το ζήτημα αυτό είναι εν μέρει ηθικό και άρα σχετικό, οπότε, κατά την γνώμη μου, δεν βοηθάνε οι γενικεύσεις και οι νουθετήσεις από καμία πλευρά. Σε αντίθεση με τα προηγούμενα επιχειρήματα που βασίζονται σε επιστημονικές μελέτες και είναι δύσκολα αμφισβητήσιμες, το θέμα αυτό είναι διαφορετικό, αφού μιλάμε, πλέον, υποκειμενικά. Προσωπικά,η έννοια του φιλόζωου (όπως και του φιλάνθρωπου) μου φαινόταν πάντα ξένη. Συχνά μπαίνει στο στόχαστρο της κριτικής και αμφισβητείται, ειδικά στις αντιφατικές περιπτώσεις ‘φιλόζωων’ που αγωνίζονται για τα αδέσποτα ζώα που υπάγονται στην κατηγορία των κατοικίδιων (σκύλοι, γάτες), αλλά καταναλώνουν κανονικά χοιρινό ή μοσχαρίσιο κρέας, δημιουργώντας, έτσι, μια επιλεκτική φιλοζωία.
Προσωπικά αντιλαμβάνομαι την ύπαρξή μου ως ένα κομμάτι της βιοποικιλότητας του πλανήτη, ως ένα μικρό μέρος του όλου. Για να διατηρηθεί η ζωή στον πλανήτη πρέπει να υπάρχει μια ισορροπία, που αυτή την στιγμή δεν υπάρχει. Μεταξύ άλλων, η κρεατοφαγία έχει ένα μεγάλο μερίδιο ευθύνης για αυτό. Ας βρούμε λοιπόν μια διατροφή που θα συμβάλει στο να επανέλθει αυτή η ισορροπία.

Δηλαδή τι;

Ας προσπαθήσει ο καθένας να μειώσει όσο μπορεί το κρέας που καταναλώνει, χωρίς μαθήματα ηθικής και σεβόμενος την αντίθετη άποψη, όχι μόνο για λόγους κοινωνικούς, αλλά και για λόγους τακτικής και αποτελεσματικότητας. Ας προσπαθήσουμε να είμαστε ικανοποιημένοι με λιγότερα. Ας προσπαθήσουμε να καταναλώνουμε λιγότερο ενεργοβόρα προϊόντα, δηλαδή και πιο τοπικά και, αν μας ενδιαφέρει η υγεία μας, πιο υγιεινά.
Είναι πολύ ενδιαφέρον το ότι όλα σχεδόν τα τρόφιμα που βλάπτουν τον οργανισμό μας, βλάπτουν και τον πλανήτη. Ας βρούμε λοιπόν ένα διατροφικό μοντέλο που θα προστατεύει το οικοσύστημα, δηλαδή την ζωή όλων.


Στο διάγραμμα , η πάντα επίκαιρη περιβαλλοντική βαθμολόγηση των τροφών που είχε κάνει η Περιβαλλοντική Ομάδα του ΠαΜακ πριν λίγα χρόνια.


Άρης Χατζηνικολάου
Δεκέμβριος 2018

Πηγές:
[1]
The International Agency for Research on Cancer (IARC), the cancer agency of the World Health Organization, has evaluated the carcinogenicity of the consumption of red meat and processed meat. Lyon, France, 26 October 2015.
[2] Mortality from different causes associated with meat, heme iron, nitrates, and nitrites in the NIH-AARP Diet and Health. Study: population based cohort study. Arash Etemadi, British Medical Journal 09 May 2017, Division of Cancer. Epidemiology and Genetics, National Cancer Institute, Bethesda, USA.
[3]https://www.greenpeace.org/greece/issues/diatrofi/7019/alithini-aksia-diatrofis-xoris-kreas/?utm_campaign=overconsumption&utm_source=facebook.com&utm_medium=post&utm_content=single-image
[4]https://www.greenpeace.org/greece/issues/diatrofi/7019/alithini-aksia-diatrofis-xoris-kreas/?utm_campaign=overconsumption&utm_source=facebook.com&utm_medium=post&utm_content=single-image
[5]https://www.theguardian.com/environment/2018/oct/10/huge-reduction-in-meat-eating-essential-to-avoid-climate-breakdown

Τρίτη, 11 Δεκεμβρίου 2018

Ο κύκλος των ανακυκλώσιμων υλικών της Θεσσαλονίκης


Πού καταλήγουν τα ανακυκλώσιμα υλικά από τους μπλε κάδους της πόλης μας;
Γίνεται ανακύκλωση;
Ποιο το όφελός της;

Με αυτά τα ερωτήματα τον Δεκέμβρη του 2018 επισκεφτήκαμε για μια ακόμη φορά με την Περιβαλλοντική Ομάδα του Πανεπιστημίου Μακεδονίας το Κέντρο Διαλογής Ανακυκλώσιμων Υλικών (ΚΔΑΥ) Σίνδου. Σκοπός μας να παρακολουθήσουμε την πορεία των ανακυκλώσιμων υλικών απ την στιγμή της απόρριψής τους στον κάδο, μέχρι την φάση της ανακύκλωσής τους. Η εμπειρία μας αυτή μας βοήθησε να συμπληρώσουμε το παζλ της ανακύκλωσης στην πόλη μας.
Ξενάγηση στο ΚΔΑΥ

Ας πάρουμε όμως τα πράματα απ’ την αρχή: Ο κεντρικός φορέας ανακύκλωσης στην Ελλάδα είναι η Ελληνική Εταιρεία Αξιοποίησης Ανακύκλωσης (EEAA) Α.Ε. Είναι μια εταιρεία μη κερδοσκοπικού χαρακτήρα στης οποίας το μετοχικό κεφάλαιο συμμετέχουν κατά 65% βιομηχανικές και εμπορικές επιχειρήσεις που είτε διαθέτουν συσκευασμένα προϊόντα στην ελληνική αγορά είτε κατασκευάζουν διάφορες συσκευασίες (όπως Coca Cola, ΤΕΤΡΑ ΠΑΚ, ΙΟΝ, ΦΑΓΕ, κλπ) και κατά 35% η Κεντρική Ένωση Δήμων Ελλάδας. Ο νόμος υποχρεώνει δηλαδή, τις εταιρίες που παράγουν ή χρησιμοποιούν υλικά που μπορούν να ανακυκλωθούν, να πληρώσουν για την διαδικασία ανακύκλωσής τους, στην λογική του «ο ρυπαίνων πληρώνει».

Αλουμίνιο σε κύβους
Από το 2003 η ΕΕΑΑ, σε συνεργασία με τους φορείς τοπικής αυτοδιοίκησης, υλοποιούν τα προγράμματα ανακύκλωσης σε κάθε Δήμο. Οι Δήμοι δεν έχουν άμεσο οικονομικό όφελος από την ανακύκλωση, πέραν του ότι γλιτώνουν ένα μέρος από το πρόστιμο εναπόθεσης απορριμμάτων στην χωματερή (εφόσον ένα ποσοστό των απορριμμάτων ανακυκλώνεται και δεν καταλήγει εκεί), όμως η ΕΕΑΑ τους χορηγεί τους κάδους ανακύκλωσης και τα απορριμματοφόρα. Τα ανακυκλώσιμα υλικά καταλήγουν στα Κέντρα Διαλογής Ανακυκλώσιμων Υλικών (ΚΔΑΥ) ιδιοκτησίας της Ε.Ε.Α.Α. ή ιδιωτών.

Το ΚΔΑΥ Σίνδου είναι ιδιωτική επένδυση, επιδοτημένη κατά ένα μέρος από την ΕΕΑΑ και αποτελεί το μεγαλύτερο από τα συνολικά τέσσερα ΚΔΑΥ στην Θεσσαλονίκη. Δουλειά του ΚΔΑΥ είναι να ξεχωρίζει τα υλικά σε διάφορες κατηγορίες χαρτιού (π.χ. χαρτόνι, λευκό Α4, περιοδικά, κλπ), πλαστικού (PET, καφάσια, σακούλες, κλπ), γυαλιού και μετάλλων. Τα στοιχεία που ακολουθούν μας δόθηκαν στο ΚΔΑΥ και ελέγχονται από το Υπουργείο Περιβάλλοντος μέσω του ηλεκτρονικού αρχείου που διατηρεί το ΚΔΑΥ. Το Κέντρο έχει δυνατότητα επεξεργασίας περίπου 300 τόνων ανακυκλώσιμων υλικών ημερησίως (ανάλογα με την εποχή και τις καιρικές συνθήκες) αλλά μέσα στο 2018 δεχόταν καθημερινά κατά μέσο όρο μόνο 120 τόνους. Οι 70 από αυτούς προέρχονται από τον Δήμο Θεσσαλονίκης, ενώ οι υπόλοιποι 50 από τους Δήμους Δέλτα και Νεάπολης, Παύλου Μελά, καθώς και από ιδιωτικές εταιρίες.

Το σημείο συλλογής του αλουμινίου στο ΚΔΑΥ
Ο Δήμος Θεσσαλονίκης με πληθυσμό 325.000, παράγει περίπου 470 τόνους απορριμμάτων καθημερινά. Από αυτά οι 70 τόνοι μόνο μαζεύονται στους μπλε κάδους ως ανακυκλώσιμα υλικά και οι υπόλοιποι 400 καταλήγουν στην χωματερή. Δηλαδή, το ποσοστό ανακύκλωσης στην Θεσσαλονίκη είναι περίπου 15%! Αυτό σημαίνει πως, με τα σημερινά δεδομένα, από το περίπου 1,5kg απορριμμάτων που κατά μέσο όρο παράγει καθημερινά ο καθένας μας, περίπου τα 200gr ανακυκλώνονται και τα υπόλοιπα 1.300gr καταλήγουν στην χωματερή (ΧΥΤΑ).Πρέπει όμως να λάβουμε υπ όψιν μας και την ποσότητα ανακυκλώσιμων υλικών που συγκεντρώνεται από τους μη αδειοδοτημένους συλλέκτες, που δεν καταγράφεται επίσημα. Σε ένα αισιόδοξο σενάριο λοιπόν, το ποσοστό ανακύκλωσης είναι ελαφρώς μεγαλύτερο, ενώ, όπως μας ανέφεραν από το ΚΔΑΥ, το ποσοστό αυξάνεται συνεχώς χρονιά με την χρονιά. [Την ίδια διαπίστωση κάνουμε και εμείς, με βάση τα υλικά που μαζεύουμε στο πρόγραμμα ανακύκλωσης του ΠαΜακ].

Διαλογή με το χέρι
Οι Δήμοι πληρώνουν κάθε μέρα αποθετικά έξοδα 30 ευρώ, συν τα μεταφορικά που είναι περίπου 20 ευρώ για κάθε τόνο, δηλαδή σύνολο περίπου 50€ για κάθε τόνο υλικών που θάβουν στην χωματερή της Μαυροράχης. Δηλαδή, ο Δήμος Θεσσαλονίκης πληρώνει περίπου 7εκ. ευρώ τον χρόνο (50€ x 400τόνοι x 360μέρες) για να αποθέτει τα σκουπίδια του στον ΧΥΤΑ. Καταλαβαίνουμε το τεράστιο οικονομικό όφελος που έχει η ανακύκλωση, αφού ανακυκλώνοντας οι Δήμοι εξοικονομούν τεράστια ποσά. Θετικό βέβαια είναι το γεγονός ότι με το πέρασμα του χρόνου αυξάνεται η ποσότητα αλλά και η ποιότητα (καθαρότητα) των ανακυκλώσιμων υλικών που καθημερινά φτάνουν στο ΚΔΑΥ. Σύμφωνα πάντα με τις πληροφορίες από το ΚΔΑΥ, το ποσοστό ανακυκλώσιμων υλικών στους μπλε κάδους ανέρχεται σε περίπου 80%, ενώ το υπόλειμμα (δηλαδή μη ανακυκλώσιμα υλικά που ρίχνονται στους μπλε κάδους και τελικά οδηγούνται στον ΧΥΤΑ) είναι 20%. Τονίζουμε επίσης ότι η Μαυροράχη είναι 40 km από την Θεσσαλονίκη, ενώ το ΚΔΑΥ Σίνδου είναι μόλις έξω από την πόλη. Αυτό σημαίνει ότι κάθε φορτηγό που πηγαίνει για ξεφόρτωμα στην Μαυροράχη αντί για την Σίνδο μας επιβαρύνει επιπλέον οικονομικά και περιβαλλοντικά, λόγω της απόστασης. Να σημειώσουμε τέλος, πως ένα πολύ μεγάλο ποσοστό (περίπου 40%) των απορριμμάτων που πετιούνται στους πράσινους κάδους είναι ανακυκλώσιμα. Αυτό αποτελεί διπλή ζημιά: οικονομική, αφού είναι ‘πεταμένα’ λεφτά και αυξημένα αποθετικά έξοδα, και περιβαλλοντική, αφού τα ανακυκλώσιμα υλικά αυτά επιβαρύνουν τις χωματερές.

Από το εσωτερικό του ΚΔΑΥ
Η διαδικασία διαχωρισμού των ανακυκλώσιμων υλικών έχει ως εξής: Αρχικά, τα ανάμεικτα ανακυκλώσιμα υλικά από τους κάδους στοιβάζονται δημιουργώντας ένα πολύχρωμο βουνό από χρήσιμο υλικό. Στην συνέχεια, για να γίνει ο διαχωρισμός, ο φορτωτής τα τοποθετεί στην αρχή μιας κορδέλας, η οποία περνάει τα υλικά μέσα από μια κάποια μηχανήματα που λειτουργούν με φυγοκέντριση, μαγνήτες, σπαστήρες και οπτικούς διαχωριστές, αλλά και από δεκάδες υπαλλήλους που κάνουν διαλογή με το χέρι. Στο τέλος, τα καθαρά, πλέον, υλικά περνάνε από την πρέσα, η οποία δημιουργεί τεράστιους κύβους από συμπυκνωμένο ομοιογενές υλικό έτοιμο για αποθήκευση και αποστολή προς τα εργοστάσια ανακύκλωσης.

Συζητώντας με τον υπέυθυνο του ΚΔΑΥ
Όπως μας ενημέρωσαν στο ΚΔΑΥ Σίνδου, το μεγαλύτερο πρόβλημα όσο αφορά τα υλικά στους κάδους είναι οι δεμένες σακούλες με τα ανακυκλώσιμα υλικά, που τους δυσκολεύουν πολύ στην διαλογή. Μας επισήμαναν επίσης ότι δεν πρέπει να πετάμε στους μπλε κάδους ανακύκλωσης ρούχα, παπούτσια και φαγητά, ενώ πως για τα πλαστικά δοχεία (γάλα, απορρυπαντικά, κλπ) δεν χρειάζεται πλήρες καθάρισμα, αλλά αρκεί ένα γρήγορο ξέπλυμα. Μπορούμε να ρίχνουμε: συσκευασίες tetrapack (χυμοί, γάλατα, κλπ), πλαστικά ποτήρια/πιάτα μιας χρήσης, αλουμινόχαρτο και καλαμάκια.

Το τελευταίο στάδιο είναι η αποστολή του διαλεγμένου υλικού προς ανακύκλωση. Εδώ ξεκινάειμια άλλη πονεμένη ιστορία, μιας και μέχρι πρόσφατα το μεγαλύτερο κομμάτι των καθαρών υλικών προωθούνταν στο εξωτερικό για ανακύκλωση. Αυτό γινόταν παρόλο που στην ευρύτερη περιοχή της Θεσσαλονίκης, αλλά και σε όλη την Ελλάδα, υπάρχουν σχεδόν όλων των ειδών εργοστάσια ανακύκλωσης: εργοστάσια για πλαστικό PET, για χαρτί (ανάμεσά τους και η ΜΕΛ, έξω απ την Θεσσαλονίκη), καθώς και εργοστάσια ανακύκλωσης γυαλιού και αλουμινίου. Δυστυχώς, μια μεγάλη ποσότητα που παράγουν αυτά τα εργοστάσια εξάγεται επίσης. Αυτό συμβαίνει αφενός γιατί οι τιμές στις οποίες τα εγχώρια εργοστάσια αγόραζαν τα υλικά προς ανακύκλωση ήταν αρκετά χαμηλότερες από αυτές των χωρών του εξωτερικού και αφετέρου γιατί το νομοθετικό πλαίσιο (και η ΕΕΑΑ) δεν υποχρεώνει τα ΚΔΑΥ να δίνουν προτεραιότητα στις ελληνικά εργοστάσια ανακύκλωσης (όπως γίνεται στην Ιταλία για παράδειγμα). Ευτυχώς το τελευταίο διάστημα αυτό έχει αρχίζει να αλλάζει.
Πλαστικά καφάσια

Ελπίζουμε να συνεχιστούν οι προσπάθειες τόσο από την μεριά των πολιτών, όσο και από την μεριά των δημοτικών και κρατικών φορέων, μέχρι να πετύχουμε το αυτονόητο: μια βιώσιμη και δίκαιη διαχείριση των απορριμμάτων μας. Οι φοιτητές και οι εργαζόμενοι του ΠαΜακ δουλεύουν προς αυτή την κατεύθυνση.

Δεκέμβριος 2018
Άρης Χατζηνικολάου
Γραφείο Περιβαλλοντικής Διαχείρισης ΠαΜακ
Περιβαλλοντική Ομάδα ΠαΜακ